اين تقسيم را به عبد الله بن عباس نسبت داده‌اند . « 1 » اعراب كه نزد لغويون و جغرافيادانان مسلمان معمول بوده ، مىپردازيم . حجاز حجاز رشته كوهستان غربى عربستان يا جبل السراة است و جهت آن شمالى - جنوبى و در حد فاصل تهامه و ارتفاعات نجد واقع شده است . « 2 » به نوشته اصطخرى حجاز ديار عرب بوده و شامل مكه ، مدينه ، يمامه و آنچه به آن پيوند داشته ، بوده است . « 3 » مقدسى ، حجاز را يكى از چهار خوره ( ناحيهء ) جزيرة العرب نام برده است . « 4 » به گفتهء ياقوت ، حجاز كوهى است واقع در اراضى پست ميان تهامه و نجد و چون فاصل ميان اين دو ناحيه است ، حجاز ( حاجز - مانع ) ناميده شده است . « 5 » حجاز از نگاه جغرافيادانان مسلمان به‌طوركلى از مرزهاى شام در عقبه آغاز مىشده و تا ليث ( در مرز يمن ) مىرسيده است . « 6 » برخى از دانشمندان تبوك و فلسطين را جزء حجاز مىدانند . « 7 » حجاز اماكن و مواضع مهم و تاريخى دارد كه از آن جمله است ؛ سرزمين حسمى كه در منتهىاليه شمال حجاز و نزديك به مرزهاى شام در كنار خليج عقبه قرار دارد . « 8 » اين ناحيه پرآب و حاصلخيز است و آثار بسيارى دارد و يكى از كوره‌هاى آن ارم خوانده مىشود . « 9 » برخى از شرق‌شناسان معتقدند ، اين كلمه با آنچه در قرآن پيرامون اين واژه آمده « 10 » و افسانه‌هاى پيامبران و روايتهاى تاريخى كهن پيوند دارد . در روزگار جاهلى قبيله‌هاى عرب جذام در حسمى مىزيستند . اكنون عربهاى حويطات در اين ناحيه زندگى مىكنند كه به گفتهء خاورشناسان ، بازمانده‌هاى نبطيان قديم محسوب مىشوند . « 11 »

--> ( 1 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 76 و 77 . ( 2 ) . تاريخ عربستان و قوم عرب ؛ جزء 1 ، 2 و 3 ، ص 6 . ( 3 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 16 و 21 . ( 4 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 102 . ( 5 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 204 و 205 . ( 6 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 172 . ( 7 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 205 . ( 8 ) . ر . ك : اطلس تايمز ؛ نقشه عربستان . ( 9 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 268 . ( 10 ) . فجر ، 7 . ( 11 ) . المفصل فى تاريخ العرب . . . ؛ ج 1 ، ص 172 و 173 .